Zanim na ulicach pojawiły się samochody, trzeba było wynaleźć silnik, który zamienia prąd w ruch. Historia pojazdów elektrycznych zaczyna się więc nie w warsztacie mechanika, lecz w pracowniach fizyków i rzemieślników pierwszej połowy XIX wieku. To były doświadczenia i małe modele, a nie pojazdy do codziennej jazdy.
Silnik, który zaczął się obracać
Węgierski ksiądz i fizyk Ányos Jedlik pracował nad silnikiem elektrycznym w Győr. Według opracowań pokazał go w 1828 roku, choć dokładna data jest niepewna, bo Jedlik opisał swój wynalazek dopiero po latach. Jego urządzenie miało już trzy elementy, które znajdziemy w wielu silnikach prądu stałego: część nieruchomą (stojan), część wirującą (wirnik) i komutator, czyli przełącznik, który w odpowiednim momencie zmienia kierunek prądu w wirniku, żeby ten kręcił się dalej. Z jego silnikiem wiąże się też mały model pojazdu.
Kilka lat później podobne próby podejmowali inni. W Stanach Zjednoczonych kowal Thomas Davenport z Vermont zbudował w 1834 roku silnik na baterie i użył go do napędzenia małego modelu na krótkim, kolistym torze. Trzy lata później, w 1837 roku, uzyskał amerykański patent na maszynę elektryczną.
Modele i pierwsze prymitywne wozy
W tym samym czasie pojawiły się pierwsze próby zbudowania czegoś większego niż zabawka. Warto jednak podchodzić do nich ostrożnie:
- Robert Anderson, szkocki wynalazca, jest opisywany jako twórca prymitywnego elektrycznego powozu. Źródeł o nim jest niewiele, a daty podaje się w szerokim przedziale lat 1832-1839.
- W 1835 roku w Holandii Sibrandus Stratingh i Christopher Becker pokazali niewielki elektryczny pojazd, zasilany ogniwami, których nie dało się ładować.
- Davenport, jak wspomniano, miał model jeżdżący po torze, a nie po drodze.
Wspólna cecha wszystkich tych konstrukcji to zasilanie ogniwami pierwotnymi. Takie ogniwo działa, dopóki zużywa się zawarta w nim substancja chemiczna, a potem trzeba je wymienić. Nie dało się go ponownie naładować prądem. Dlatego te pojazdy były drogie w użyciu, słabe i nadawały się raczej do pokazów niż do przewożenia ludzi.
Co z tego wynika dziś
Silniki w dzisiejszych samochodach elektrycznych są zbudowane inaczej niż urządzenie Jedlika, ale zasada jest ta sama: prąd zamieniany jest w obrót. Początki pokazują też, że sam silnik to połowa sukcesu. Drugą połową był akumulator, który można ładować wielokrotnie. O tym, jak się pojawił, piszemy w kolejnym kroku. Jeśli interesują Cię współczesne auta na prąd, zajrzyj do materiałów na kanale EV TV, a jeśli masz pytanie o własne auto, napisz do nas.
Źródła
- Ányos Jedlik - Wikipedia (otwiera się w nowej karcie)
- Thomas Davenport (inventor) - Wikipedia (otwiera się w nowej karcie)
- Robert Anderson (inventor) - Wikipedia (otwiera się w nowej karcie)
- History of the electric vehicle - Wikipedia (otwiera się w nowej karcie)
- The History of the Electric Car - U.S. Department of Energy (otwiera się w nowej karcie)